Thứ Ba, ngày 07/04/2020 08:23 AM (GMT+7)

Đọc sách cùng bạn: Người Hung nói về người Hung

authorPhạm Xuân Nguyên Thứ Sáu, ngày 20/03/2020 08:00 AM (GMT+7)

(Dân Việt) Chào bạn, ta gặp lại nhau. Bạn đã từng đọc cuốn sách nào của người Việt viết về đủ mọi sắc thái đặc điểm trong tính cách người Việt ta chưa? Chắc là chưa nhỉ, mà cũng chưa chắc có loại sách như thế để đọc. Lâu lâu đến hơn nửa thế kỷ rồi thì có cuốn “Người Việt cao quý” xuất bản ở Sài Gòn thời đất nước còn chia cắt.

   

Nội dung sách là ca ngợi người Việt Nam với những đức tính tốt đẹp ngầm ý chống lại những tác động tiêu cực của “lối sống Mỹ” khi ấy đang bắt đầu theo chân đội quân viễn chinh thâm nhập nửa phần đất nước. Tên tác giả cuốn sách ghi là A. Pazzi, nghe như một cái tên người Ý. Mãi sau này mới hay tác giả là người Việt Nam – nhà văn Vũ Hạnh. Cái tên tác giả lạ tai như trên là viết trại đi của hai chữ “bất di” trong cụm từ “bất di bất dịch” để tỏ ý chí tác giả khi đang hoạt động trong lòng Sài Gòn lúc Mỹ đưa quân vào.

 doc sach cung ban: nguoi hung noi ve nguoi hung hinh anh 1

Chiến tranh cần đề cao những phẩm chất tốt để giành chiến thắng, điều dễ hiểu. Nhưng trong cuộc sống bình thường bên cái tốt luôn có cái xấu. Người Việt có những tính xấu nào cần phải nói ra để khắc phục? Điều này từ đầu thế kỷ hai mươi đã có những bậc thức giả bàn đến, như ông Nguyễn Văn Vĩnh chẳng hạn. Đến cuối thế kỷ, trên báo Thể thao - Văn hóa có mục kiểu như “Thói hư tật xấu của người Việt” do nhà nghiên cứu Vương Trí Nhàn giữ mục cũng đã đăng nhiều bài. Kịp đến khi cuốn sách “Người Trung Quốc xấu xí” của Bá Dương được dịch và truyền đọc ở nước ta (nhưng không được in) thì nhu cầu muốn có một cuốn sách như vậy về người Việt càng được đòi hỏi. Một cuốn sách viết một cách hài hước, trào lộng, chua cay, hóm hỉnh về tâm tính, lối sống, đặc điểm của người dân một nước để ai đọc cũng như soi vào một tấm gương, bật cười mà phải ngẫm mình. Tiếc thay ở ta chưa có cuốn sách đó. Vậy sách mình chưa có thì ta đọc sách người vậy!

Cho nên hôm nay tôi đọc cùng bạn cuốn “Người Hungary họ là ai?” của tác giả Lackfi János do dịch giả Giáp Văn Chung dịch thẳng từ tiếng Hung ra tiếng Việt. Lackfi János sinh năm 1971, là tác giả của hơn ba mươi đầu sách cho cả người lớn lẫn trẻ em, đồng thời là dịch giả của hơn ba mươi tác phẩm văn học Pháp sang tiếng Hung. Ông đã được nhận giải thưởng József Attila danh giá của nước mình. Cuốn “Người Hungary họ là ai?” được Đại sứ quán Hungary tại Việt Nam giới thiệu để dịch và hỗ trợ xuất bản.

Cuốn sách có phụ đề là “Sách dẫn đường cho người nước ngoài và người trong nước”. Có nghĩa, người trong nước cũng phải tự hiểu mình là ai. Cả cuốn sách là những câu trả lời cho câu hỏi nêu ra từ tên sách. Tác giả tự xưng mình là “người Hung” để đối thoại, trò chuyện với người đọc. Mở đầu bằng “Nỗi sầu thiên cổ” vì “Người Hung nhận ra, việc thuộc về dân tộc này thực chất là sự hổ thẹn, ngay từ thời sơ sử dân tộc này đã chẳng hề biết kiếm sống bằng cách tử tế, họ học cách canh tác từ những người Slav hiền lành, học kỹ nghệ từ những người Swabia tử tế, học làm vườn từ những người Serbia” (tr.9). Tưởng như đây là một sự nhạo báng dân tộc mình. Nhưng không, đó là cách tác giả giới thiệu một cách hài hước về lịch sử chính trị văn hóa Hungary qua nhiều thế kỷ. Hay như khi ông viết về “Hạt anh túc của chúng ta” để nói về các loại bánh nướng dịp lễ Phục Sinh và Giáng Sinh ở nước mình. Những thứ bánh đó không thể thiếu hạt anh túc rắc vào. Mà anh túc là loại cây thuốc phiện, nên khi những người Hung ở nước ngoài thèm nhớ món ăn quê nhà đi kiếm hạt anh túc để làm bánh thì liền bị người sở tại nghi ngờ, dọa báo cảnh sát. Tác giả kể một bà già đã nhờ người mang từ Hungary sang một gói hạt anh túc thật và đã dùng nó rắc vào một món bánh bà nướng cho đứa con mang đến trường liên hoan. Hôm sau các bậc phụ huynh đã phẫn nộ báo cảnh sát là bọn nhập cư bẩn thỉu đã cho con họ ăn chất kích thích. Thực ra họ đã hiểu nhầm, tác giả viết, “có thể lấy chất opium từ quả anh túc còn non, mọng chất như sữa, còn các hạt đã khô không có tác dụng kích thích thần kinh” (tr.56). Những món ăn bình thường ở xứ quê khi xa nước thấy thiêng liêng, kỳ diệu. Thế nên tác giả mới nhấn mạnh đây là “hạt anh túc của chúng ta”, tức của người Hung. Về điều này tác giả đã dẫn lời Kosztolány, nhà văn Hungary nổi tiếng, tác giả tiểu thuyết “Nero, nhà thơ bạo chúa” (cuốn này đã được dịch ra tiếng Việt), nói rất hay rằng cờ chỉ là một cây gậy và mảnh vải. Nhưng không phải là gậy và vải. Mà là cờ. Viết đến đây tôi lại liên tưởng đến Việt Nam ta, lại nhớ mấy câu thơ không biết ai viết về nỗi nhớ món ăn quê hương của những người Huế hồi đất nước ngăn cách hai miền, sống trên đất Bắc mà thèm được ăn “Tôm chua thịt ba chỉ / Món ăn Huế bình thường / Nhắc thôi mà gợi quá / Đầu lưỡi gặp quê hương”. Tác giả người Hung này quả đã khéo “nhem thèm” người đọc về nỗi nhớ quê của những người đồng hương của mình qua những hạt anh túc phơi khô.

NGƯỜI HUNGARY HỌ LÀ AI?

Tác giả: Lackfi János

Người dịch: Giáp Văn Chung (từ tiếng Hungary).

Nhã Nam & Nhà xuất bản Hội Nhà văn, 2018.

Số trang: 186.

Số lượng: 2.000 cuốn.

Giá bán: 68.000đ

Cứ thế tác giả dẫn ta đi gặp những người Hung với đủ các ưu khuyết của họ. Những bà già lắm lời hay ngồi lê đôi mách ư? Người Hung có. Những kẻ uống rượu say sưa tối ngày so nhau tửu lượng cao, tửu lượng thấp ư? Người Hung có. Những kẻ ranh mãnh mua bán quân trang quân dụng ư? Người Hung có. Những kẻ ranh ma tìm đủ mọi mưu chước qua mắt chính quyền ư? Người Hung có. Những chuyện về năng lực đàn ông trong phòng ngủ và phòng thay đồ ư? Người Hung có. Những chuyện rầy rà thủ tục khó khăn, những sự vòi vĩnh bắt chẹt ư? Người Hung có. Người Hung còn có nhiều những chuyện tức cười nữa. Nhưng người Hung cũng có nhiều niềm tự hào mà trong bài “Phát minh sáng chế” tác giả đã viết theo cách trào lộng là một hôm gã quyết định chỉ dùng những thứ mà các nhà sáng chế Hungary đã cống hiến cho nhân loại. Đến đây thì người đọc phải hết sức sửng sốt vì những người Hung ở khắp thế giới đã đóng góp cho sự tiến bộ của loài người rất nhiều. Nào là phát minh bút bi (1931), nam châm (1929). Nào là phát minh ống nhòm thợ săn hai mắt (1840), diêm an toàn (1836), vitamin C (1941). Nào là máy ảnh tự động (1938), miếng kính áp tròng mềm (1959), kính 3D siêu hiện đại (2010). Nào là khối vuông Rubik (1976), màn hình vô tuyến màu (1948). Nào là máy bay trực thăng (1928), giải thưởng báo chí Pulitzer (1917)... Nào là, chỉ vài trang sách tác giả đã kể ra rất nhiều những thứ người Hung làm được. Quả là đáng tự hào làm người Hung thật, dù là vẫn có sự hổ thẹn vì người Hung cũng có lắm thói hư tật xấu như người khắp thiên hạ.

Vậy “Người Hungary họ là ai?” Người Hung là cả một thế giới Hung. Người Hung đi khắp nơi thế giới. Cô đơn có, kiêu ngạo có, ngang tàng có, bịp bợm có, tài năng có. Từ tổ tiên là sắc dân Hun sống đời du mục trên lưng ngựa từng chinh phục Á - Âu qua bao thế kỷ, họ đã định cư ở vùng đất hiện nay tại châu Âu và đã tạo nên một đất nước với dân số chỉ khoảng 10 triệu người, nhưng đã sở hữu 15 giải Nobel các loại và trong thế kỷ XX đóng góp khoa học và văn hóa cho nhân loại không kém nước Đức dân số 60 triệu người. Lackfi János viết về đất nước mình vừa đùa chọc vừa kiêu hãnh bằng một giọng văn tung tẩy, bỗ bã, nhưng thấm đượm một lòng yêu dân tộc. Dịch giả Giáp Văn Chung đã chuyển ngữ linh hoạt giọng văn này khiến đọc sách mà cứ ngỡ như được trò chuyện tán gẫu với người.

Và tôi mong ở Việt Nam ta sẽ có những người viết sách và những cuốn sách như thế. Người viết thì hẳn có, nhưng bao giờ thì có những cuốn sách kiểu “Người Việt Nam họ là ai?” với giọng điệu đùa mà thật, giễu mà nghiêm, đọc xong người Việt thấy bực thấy vui mình là người Việt? Người Việt viết về người Việt để người Việt khỏi bực mình như đọc người Pháp viết về người Việt trong cuốn sách “Tâm lý người An Nam” ("Psychologie du Peuple annamite”) của Paul Giran mới được dịch ra tiếng Việt và xuất bản đang gây tranh cãi.

Xem bình luận

TIN ĐỌC NHIỀU

Chào bạn, ta gặp lại nhau. Hôm nay tôi đọc lại cùng bạn tiểu...